Cichy zabójca – azbest. Co każdy właściciel nieruchomości powinien wiedzieć w 2026 r.?
Azbest to materiał, który przez dekady był powszechnie stosowany w budownictwie, ale dziś uznawany jest za jeden z najgroźniejszych czynników rakotwórczych. Wdychane włókna azbestowe pozostają w płucach latami, prowadząc do poważnych chorób układu oddechowego, w tym raka płuc i azbestozy. Problem azbestu dotyczy milionów budynków w Polsce. I choć programy dotyczące jego usuwania funkcjonują niemal w każdej gminie, wciąż mamy przed sobą ogrom pracy.
Ile azbestu pozostało w Polsce?
Według danych z Bazy Azbestowej, prowadzonej przez GIOŚ, w Polsce zinwentaryzowano ok. 8,5 mln ton wyrobów zawierających azbest. Do 2024 r. usunięto niecałe 17% tej masy – czyli pozostało ponad 7 mln ton. Krajowy Program Usuwania Azbestu zakłada całkowite pozbycie się tego materiału z budynków do końca 2032 r., ale przy obecnym tempie realizacji cel ten jest zagrożony.
Wyroby azbestowe to przede wszystkim dachy i kominy z eternitu (płyt azbestowo-cementowych), elewacje, rynny oraz materiały izolacyjne wewnątrz budynków. Azbest nie stanowi zagrożenia, dopóki jest nienaruszony – problem zaczyna się przy uszkodzeniach, obróbce czy demontażu bez środków ochrony.
Obowiązki właścicieli nieruchomości – co musisz zrobić?
Właściciele, użytkownicy wieczyści i zarządcy nieruchomości z wyrobami azbestowymi mają jasno określone obowiązki, wynikające z Rozporządzenia Ministra Gospodarki z 13 grudnia 2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest, oraz Ustawy Prawo ochrony środowiska:
- coroczna inwentaryzacja – do 31 stycznia każdego roku należy złożyć w urzędzie gminy/miasta „Informację o wyrobach zawierających azbest”. Formularz jest dostępny na stronie gminy i obejmuje stan techniczny, ilość azbestu oraz ewentualne plany usunięcia;
- kontrola stanu technicznego – azbest musi być regularnie sprawdzany pod kątem uszkodzeń; pęknięcia, odpadające fragmenty czy korozja wymagają natychmiastowych działań;
- zakaz samodzielnego demontażu – azbestu nie wolno usuwać we własnym zakresie! Musi to robić firma z odpowiednimi uprawnieniami, stosując procedury BHP i transportując odpady do autoryzowanych zakładów.
Za brak zgłoszenia lub nieprawidłowe postępowanie grożą kary – nawet do 20 tys. zł. Zgłoszenie jest obowiązkowe, niezależnie od stanu azbestu – nawet po jego usunięciu.
Dlaczego azbest jest tak groźny – i dlaczego trzeba działać?
Azbest to „cichy zabójca”, bo objawy chorób pojawiają się po 20-40 latach od kontaktu z włóknami. Ryzyko wzrasta przy każdym naruszeniu materiału – podczas napraw dachu, cięcia czy nawet silnych wiatrów zrywających fragmenty. Dla zdrowia mieszkańców – szczególnie dzieci i starszych osób – kluczowe jest usunięcie azbestu z otoczenia.
Ważne: programy dotacyjne pokrywają koszty demontażu, transportu i utylizacji, ale nie wymiany na nowe pokrycie dachu. To zrozumiałe – priorytetem jest usunięcie zagrożenia, nawet jeśli oznacza tymczasowe rozwiązanie.
Jak gmina może pomóc mieszkańcom?
Gminy odgrywają kluczową rolę w walce z azbestem, prowadząc lokalne programy usuwania azbestu i oferując dotacje z Narodowego lub wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. W 2024 r. na te działania przeznaczono 81 mln zł, a w 2025 r. kolejne 58 mln zł. Mieszkańcy mogą liczyć na dofinansowanie do 100% kosztów kwalifikowanych, w zależności od dochodów i sytuacji gminy.
Gminy powinny aktywnie edukować: organizować spotkania informacyjne, dystrybuować proste materiały o azbeście, przypominać o terminach zgłoszeń i programach dotacyjnych. To buduje świadomość i zachęca do działań.
Edukacja mieszkańców – kluczem do sukcesu
Największym wyzwaniem jest uświadomienie posiadaczy azbestu, że problem ich dotyczy. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z zagrożeń lub odkłada decyzję o demontażu „na później”. Proste, zrozumiałe materiały – ulotki, infografiki, filmy – wyjaśniające: co to azbest, jak go rozpoznać, jakie są obowiązki i gdzie szukać pomocy finansowej, mogą zmienić sytuację.
W Ekorumie przygotowaliśmy materiały edukacyjne właśnie z myślą o takich potrzebach – proste, klarowne i dostosowane do codziennego języka, idealne dla gmin, sołtysów czy radnych – do dystrybucji wśród mieszkańców. Znajdziesz je tutaj (LINK) – gotowe do wykorzystania w lokalnych akcjach.
Tu i teraz
Azbest nie zniknie sam – wymaga świadomego działania właścicieli i wsparcia gmin. Czas na demontaż to teraz, zanim problem urośnie do rozmiarów zdrowotnych i finansowych, których nie da się odwrócić. Edukacja i programy dotacyjne to narzędzia, które mamy pod ręką – wystarczy po nie sięgnąć.
marzec 2026 r.
